Hoe je beter wordt, voor je ziek bent. Deel 7: auto-immuun

Onze moderne levensstijl is hectisch, vol informatie en een heleboel gewoontes die wij compleet normaal vinden, maar die voor ons lichaam niet optimaal zijn. We hebben het druk, zitten te veel, hebben te veel stress, slapen vaak te weinig, eten de goede dingen te weinig en de belastende dingen te veel, we zijn moe, we bewegen te weinig voor lange periode en gaan dan ineens als gekken trainen...
De optelsom hiervan is dat we massaal ziek worden: dat begint vaak met kleinere gezondheidsklachten (zoals overgewicht, slecht kunnen slapen en ieder griepje krijgen wat er heerst). Die kleine dingen bij elkaar leiden regelmatig tot chronische aandoeningen: van diabetes type II tot auto-immuunziekte tot hart- en vaatziekte.
In deze een serie van blogs legt HealthCreator Brenda uit hoe wij helpen te zorgen dat mensen beter worden voordat ze ziek zijn... (en regelmatig verbetering kunnen krijgen in ziektes die al ontstaan zijn). Niet door symptomen te bestrijden, maar door een hele andere, op maat gemaakte, levensstijl te ontwikkelen... met jou.
De afgelopen weken hebben we darmproblemen, disbalans in voedingsstoffen, hormonen in de war, de gifstoffen om ons heen en infecties besproken. In dit zevende en laatste deel gaat over auto-immuniteit.

 

Het menselijk afweer- en immuunsysteem is verbluffend fantastisch. Van onze huid tot aan onze T-cellen tot aan ons beenmerg. Onze afweer, weerstand, immuunsysteem beschermt ons tegen een continue aanval van buiten, door miljarden, triljarden virussen, bacteriën, schimmels, giffen… elke dag, de hele dag. Er moet echt heel wat gebeuren voordat ons afweer zich gewonnen geeft… en wij ziek worden.
Jammer genoeg zijn onze huidige leefomstandigheden bijzonder goed in staat om zo’n alles omvattende aanval op touw te zetten en dus te winnen van ons lichaam. Toegegeven: soms daarbij geholpen door onze genen…
Soms is het resultaat een simpele influenza en liggen we met griep op bed. Soms wordt het al enger: met superbacteriën die resistent worden tegen onze laatst werkende antibiotica, zoals de MRSA die in ziekenhuizen over de hele wereld huist. Maar ziekten zijn natuurlijk niet iets van de moderne tijd alleen, moeder natuur kan er zelf ook wat van! Het pokkenvirus bijvoorbeeld. Was ook niet voor de poes....
Wat wel echt iets is van deze tijd, zijn auto-immuunziekten, waarbij je eigen afweersysteem zich keert tegen je eigen lichaam alsof het een vreemde indringer is. Dat… is een soort burgeroorlog in je lijf,
Ik weet jammer genoeg alles van de mogelijke uitwerkingen van een auto-immuunziekte: in 1996 zijn mijn zus Jolanda en haar nog ongeboren kindje overleden aan zo’n ziekte: giant cell myocarditis.

Razend snelle toename

Dit is een zeldzame vorm van een auto-immuunziekte, zoals de meeste van dit soort aandoeningen. Maar als je ze bij elkaar optelt, betreft het wel een enorme hoeveelheid mensen. In Amerika bijvoorbeeld al 23,5 miljoen mensen, En het neemt razendsnel toe: sinds de jaren 50 zien we toenames van 300% tot 400% bij ziektes als MS, Chrohns en bijvoorbeeld astma.  Het mag duidelijk zijn: ergens gaat er iets goed mis!
Alleen niemand weet precies wat… We weten niet precies waardoor auto-immuniteit ontstaat en we hebben er daardoor ook niet echt een remedie tegen. We hebben alleen manieren om de symptomen te bestrijden… of beter: te managen.
Als jij een auto-immuunziekte hebt, moet je dat goed onthouden: er zijn geen makkelijke antwoorden en iedereen die zegt het te kunnen genezen, jokt.
Toch lijkt onze omgeving, onze gewoontes, een ontzettende invloed te hebben: want als kijken naar wat we weten (met de kennis van nu) … kunnen we misschien het begin van een oplossing bedenken. Het eerste waar wij dan natuurlijk naar kijken is voeding.

Wat is auto-immuniteit?

Misschien wel de belangrijkste taak van het immuunsysteem is , het bijhouden welke cellen van ons zijn en welke niet. Vervolgens moet het systeem kijken of de cellen-die-niet-wij-zijn misschien gevaarlijk zijn (virussen of bacteriën bijvoorbeeld) en die moeten ze kapot maken voordat wij ziek worden. Cellen die wel van ons zijn moeten verzorgd, beschermd en gerepareerd worden.

In dat belangrijke proces, het onderscheid maken tussen eigen en vreemd, daar gaat iets mis bij auto-immuunziektes. Er ontstaat een soort ‘friendly fire’ situatie, waarbij het immuunsysteem het eigen lichaam aanvalt. Dit kan het hele lichaam zijn of een bepaald deel.
In het lijstje auto-immuunziektes staan een aantal bekende namen, maar ook een heleboel waarvan je op zeker nog nooit hebt gehoord (zoals de ziekte van mijn zus, giant cell myocarditis, waarbij het hart wordt aangevallen). Je moet dan denken aan aandoeningen als diabetes type 1 (alsvleesklier), psoriasis (huid), coeliakie (darm), de ziekte van Lyme (multi systeem), de ziekte van Graves (schildklier), enz. Er zijn ook nog lijsten vol met ziektes waarvan ze een link vermoeden met auto-immuniteit, al zijn dat geen auto-immuunziektes.

Waardoor ontstaan auto-immuunziektes?

Super frustrerend, maar niemand weet het precies. Waarom krijgt de ene na een beet van een besmette teek de ziekte van Lyme en een ander niet? Er is wel genoeg informatie op een paar onderbouwde gokken te doen. Auto-immuniteit lijkt een samenkomst van 2 (of 3) van deze ingrediënten te zijn:

  1. 1. Genetische ontvankelijkheid voor auto-immuniteit.
  2. 2. Omgevingsfactoren die de auto-immuniteit laten opleven. Dit kan bijvoorbeeld voedsel zijn, het bekendste voorbeeld: gluten bij coeliakie. Maar het kan ook iets anders zijn, zo kunnen sommige infecties auto-immuunreacties in de schildklier veroorzaken. Sommige giffen in onze omgeving kunnen ook een rol spelen.
  3. 3. (mogelijk) Doorlatendheid van de darm, ook bekend als lekke darm. Dit is nog niet heel uitgebreid onderzocht, maar wat er onderzocht is wijst richting een verband tussen de twee.

Genetische aanleg lijkt een interessant aanknopingspunt, maar heel eerlijk: zoveel zijn we niet veranderd sinds de jaren 50. In ieder geval niet genoeg om de enorme toename te verklaren. Dus als we dat willen verklaren, moeten we kijken naar nummers 2 en 3. En dan de hamvraag: welke omgevingsfactoren kunnen ervoor zorgen dat het immuunsysteem bij zoveel mensen op hol slaat? En wat heeft de darm ermee te maken?

Auto-immuniteit en het moderne eten: omgevingsfactoren

Genen laten we dus even voor wat het is, we gaan als eerste kijken naar omgevingsfactoren. Wat in de moderne omgeving (voeding, levensstijl, andere factoren) kan bijdragen aan de stijging van auto-immuunziektes?

De hygiëne hypothese

Misschien heb je hier al weleens van gehoord: we zijn te schoon! Ons water is te gesteriliseerd, ons eten te gewassen (sla in chloorwater bijvoorbeeld), we wassen onze handen te vaak, rommelen niet meer met onze blote handen in de aarde als we klein zijn… Onze lichaam, ons immuunsysteem,  leert omgaan en bouwt weerstand op door in aanraking te komen met viezigheid vol aanvallers. Iedere keer wanneer je als kind ziek bent, leert je immuunsysteem. Als je dat niet traint wanneer je klein bent, dan komt het immuunsysteem nooit op volle sterkte en het leert ook onvoldoende om te gaan met aanvallen uit de omgeving. Gevolg: het wordt een beetje een neurotisch systeem dat te hard optreedt tegen redelijk onschuldige indringers (zoals pollen bij hooikoorts of dode huidcellen van katten bij kattenallergie). Bij de hygiëne hypothese gaat men ervan uit dat ook de toename van allergieën kan veroorzaken.
Maar het is niet zo gemakkelijk op te lossen door als een varkentje in de viezigheid te gaan rollen: want sommige infecties lokken ook weer auto-immuunreacties uit…
Waarschijnlijk verklaart de hygiëne hypothese niet alles, maar er lijkt een grond van waarheid in te zitten.  Maar goed, we kunnen niet alle kinderen een lintworm geven zodat ze later misschien geen schildklierziektes krijgen, toch?

Darmflora hypothese

Nauw verwant aan de hygiëne hypothese, is de darmflora hypothese. Zoals het alle onderzoek naar darmflora, staat de wetenschap hier in de kinderschoenen. Wetenschappers hebben pas sinds kort aandacht voor de bacteriën in onze darmen. Maar er lijkt bewijs te zijn dat mensen met auto-immuunziektes een van deze twee (of beide) problemen hebben:

  1. 1. Een overgroei van sommige bacteriën (op de verkeerde plek)
  2. 2. Een tekort aan andere, gunstige bacteriën.

Dit past prima bij wat we weten over de voeding van onze voorouders, waar veel probiotische (ingemaakte) voeding werd gegeten en het moderne eten, waarin dat bijna niet meer voorkomt.
Darmflora zou dus een link kunnen zijn tussen de moderne voeding en auto-immuniteit… zou! Het is waarschijnlijk net als hygiëne een puzzelstukje, maar niet doorslaggevend. Aan de andere kant: een goede probioticakuur kan meestal geen kwaad.

Tekort aan voedingsstoffen

Een voorbeeld hiervan is een tekort aan vitamine D. Als je naar de richtlijnen in Nederland kijkt, dan lijkt dat nogal mee te vallen, maar wanneer je uitgaat van wat een lichaam nodig heeft… dan hebben we allemaal te weinig. Vitamine D wordt onder andere gemaakt van cholesterol onder invloed van zonlicht die op de huid valt. Nu hebben wij in de winter korte dagen en zijn we goed ingepakt… ergo: te weinig vitamine D. Dat zou een van de redenen zijn waarom mensen zich beter gaan voelen als ze op zonvakantie gaan: hun vitamine D wordt aangevuld!
Deze vitamine is belangrijk voor een goede werking van het immuunsysteem en zou daarom ook iets te maken kunnen hebben met auto-immuniteit:

  • Ook bij gezonde mensen is vitamine D een goede regelaar van het immuunsysteem
  • Auto-immuunziektes komen minder vaak voor rond de evenaar: meer zon, meer vitamine D
  • Veel studies geven aan dat mensen met een auto-immuunziekte (vooral mensen met Multiple sclerose) lagere niveaus van vitamine D hebben dan de controlegroep.

Ook hier kun je weer evolutionair naar kijken: vroeger waren we natuurlijk veel meer buiten en hadden we veel minder kleren aan. Al was dat natuurlijk in de jaren 50 niet heel veel anders dan nu.
Andere voedingsstoffen worden ook gelinkt aan auto-immuunziektes, maar de relatie is vaak ingewikkeld. Bijvoorbeeld jodium en de schildklier: een tekort kan schildklierproblemen geven, maar een teveel is ook gevaarlijk. Dus: hoe interessant het ook is, voorzichtigheid is hier geboden.

Omgevingsfactoren

Een heleboel andere omgevingsfactoren wordt genoemd als link met auto-immuniteit en bij sommige lijkt het verband groter dan zomaar toeval. Nature, het toonaangevende magazine, schrijft bijvoorbeeld over de relatie tussen sommige giffen in ons milieu (dioxines en aromatische koolwaterstoffen, zoals in gemalen autobanden op onze kunstgrasvelden) en de ontwikkeling van auto-immuunziektes. Maar ook dit zijn puzzelstukjes en niet de hele puzzel.

Auto-immuniteit en ons voedsel: lekke darm

Van de lijst hierboven kan je opmaken dat er waarschijnlijk een link is tussen ons eten en het ontstaan van auto-immuunreacties. Al is het een grote stapel puzzelstukjes en hebben we de hoekstukjes misschien nog niet eens gevonden. Het grootste aanknopingspunt wat we hebben is: lekke darm.
Dat is waarschijnlijk de belangrijkste link tussen onze moderne tijd en de enorme toename aan auto-immuunziektes. In deel 2 van deze serie hebben we de lekke darm uitgebreid besproken.
Kort en goed: je darm is de belangrijkste en ingewikkeldste barrière in je lichaam, omdat het een grenspost is tussen binnen en buiten, maar er moeten wel stoffen doorheen kunnen om opgenomen te worden. In ons moderne eetpatroon komen veel voedingsstoffen voor die de darmwand in meer of mindere mate beschadigen. Vooral gluten en lectinen zijn daar voorbeelden van. Daardoor wordt de darm te doorlatend: lek. Er kunnen nu allerlei stoffen in het lichaam in die er niet horen: virussen, bacteriën, nog niet helemaal verteerd eten, noem maar op. Het immuunsysteem moet er nu achteraan om zowel de veroorzakers van de schade, als de meelifters onschadelijk te maken en het immuunsysteem moet de schade herstellen.
Dat is het begin van het slechte nieuws. Sommige stoffen die binnen komen kunnen heel goed onze lichaamscellen imiteren. Lectinen bijvoorbeeld lijken op de proteïne van ons eigen lichaam. Dit heet: molecular mimicry. Dus wanneer het immuunsysteem besluit deze proteïne aan te vallen, dan kan het gebeuren dat eigen lichaamscellen ook aangevallen worden. Omdat ze op elkaar lijken.
Dit was allemaal heel kort door de bocht, maar het klopt wel in grote lijnen. Er komt steeds meer onderzoek naar deze theorie en de link tussen lekke darm en auto-immuniteit lijkt sterk te zijn. Een ding wat je hiervan moet onthouden: het gebruikelijke eten in de Westerse wereld draagt hieraan bij op een enorme schaal. Niet alleen bij zieke mensen, ook bij mensen die (nu nog) gezond zijn kan het eten een lekke darm veroorzaken. En een lekke darm kan mogelijk auto-immuniteit veroorzaken. Dan kan het ineens heel snel gaan, weet ik uit wrange ervaring.

Wat kan je zelf doen?

Auto-immuunziektes zijn complex, gecompliceerd en niemand weet echt het naadje van de kous. Maar er is genoeg bewijs om te weten dat we zelf het een en ander kunnen doen om te zien of dat voor ons helpt in onze situatie. Dit advies is niet in plaats van een doktersbezoek!

  • Eet veel groenten. Hoe meer, hoe beter. Let wel: er bestaan ook groenten die beter niet gegeten kunnen worden door mensen met (aanleg voor) een auto-immuunziekte. Bijvoorbeeld nachtschades (tomaten, aardappels, paprika, aubergine, Spaanse peper).
  •   Je darmflora is belangrijk en de conditie van je darm ook. Let dus op wat je eet. Gebruik ook voeding die kan helpen met de heling van je darm, bijvoorbeeld bouillon getrokken van botten.
  • Vitamine D is belangrijk. Voor de meeste mensen in Nederland krijgen we niet genoeg zon om zelf voldoende aan te maken. Misschien is een supplement nodig, in ieder geval voor de winter, maar misschien ook voor de herfst en lente.
  • Werk aan de andere factoren van de Whole9, zoals voldoende slaap, stress management, lol & spelen, persoonlijke groei, buiten in de natuur en leer je grenzen stellen en verantwoordelijkheid te nemen voor je keuzes.

Ook dit heb ik al eens uitgelegd, maar dit gaat geen auto-immuunziektes genezen, het kan verbetering brengen en symptomen oplossen. Het ergste wat er kan gebeuren als je deze tips opvolgt is… niets. Dan is er niets gewonnen, maar ook niets verloren.

Hormonen en cellen

Misschien vraag je je af: waar blijft het stuk over hormonen en cellen? Heel eerlijk: ik heb behoorlijke kennis van de hormonen rond onze spijsvertering en de HPA-as… maar alles wat ik daarover weet heb ik al met je gedeeld in vorige blogs in deze serie.
Het functioneren van het lichaam op celniveau is stof waar ik pas heel kort over aan het leren en lezen ben. Op dit tijdstip voel ik me niet goed genoeg geïnformeerd om je daarover iets uit te leggen of te informeren. Zodra dat wel zo is, update ik deze serie.

Functional Medicine Systems Model

In deze serie blogs over de 8 onderliggende oorzaken die de verantwoordelijk zouden zijn van zo'n 90% van de moderne, chronische aandoeningen. Hiervoor gebruiken we een model van de Amerikaanse functional medicine expert, Chris Kresser (zie het plaatje hieronder). Het eerste deel was de belangrijke inleiding (klik hier om dit blog te lezen).
Soms lukt het 1 onderliggende oorzaak, solo, om je ziek te maken. Soms heb je een combinatie van oorzaken waardoor een gezondheidsprobleem ontstaat. In ieder deel behandelen we een of meer oorzaken, hieronder vind je de links (mits de blogs al verschenen zijn). Het zijn:
1. Darmproblemen. (Deel 2)
2. Disbalans in voedingsstoffen. (Deel 3)
3. De HPA-as is uit balans. (Deel 4)
4. Vergiftiging. (Deel 5)
5. Chronische infecties. (Deel 6)
6. Hormonen uit balans. (Deel 7)
7. Je immuunsysteem is uit balans. (ntb)
8. Je cellen functioneren niet goed. (ntb)expo

Lees meer over het voedingsprogramma van HealthCreators

Guide LR

Lees meer over ons voedingsprogramma en de Whole30

 

reset blog

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.