Omdat iets ‘biologisch’ is, hoeft het nog niet gezond te zijn (hetzelfde geldt voor ‘paleo’ en ‘glutenvrij’)

Nog niet eens zo heel lang geleden vond je in de supermarkt onder de noemer 'biologisch' wat treurig uitziende groenten, een nauwelijks gerezen volkoren brood, producten als haverzemelen en flessen bietensap en misschien een taaie, flauwe mueslikoek. Dan had je het wel gehad.
Nu staat er op steeds meer producten met steeds grotere letters 'BIOLOGISCH'... Waarom? Omdat voor veel mensen het woord biologisch synoniem is aan 'gezond'. En daar verwachten ze soms te veel van. Daarnaast: Nu gezondheid hip en happening is, willen ook de makers van minder gezond eten meedelen in deze booming business.
Er is een complete vermarketing van het woord 'biologisch' op gang gekomen... waardoor de voordelen van biologische voeding onder dreigen te sneeuwen. Inmiddels is een zelfde ontwikkeling gaande met de term 'glutenvrij' en in Amerika (waar ze altijd in dit soort ontwikkelingen ons een paar jaar voor zijn) gebeurt inmiddels hetzelfde met de term 'paleo'.
HealthCreators voedingscoach Brenda over hoe gezonde termen ons op het verkeerde been kunnen zetten.

Stel je eens voor: je bent de CEO van Oreo koekjes en je krijgt dit onderzoek uit 2010 onder ogen. Wat zou je doen?
De onderzoekers bieden proefpersonen een snack aan: 2 Oreo koekjes. Ze geven er informatie bij over de voedingswaarde: de 2 koekjes bevatten bijvoorbeeld 160 kcal. Maar: tegen de helft van de proefpersonen zeggen ze dat de Oreo's gemaakt zijn met biologische ingrediënten en tegen de andere helft niet.
Iedereen krijgt dezelfde koekjes: biologische. Dus er is geen verschil in smaak of samenstelling. Wat blijkt?
De proefpersonen geven aan dat ze de biologische koekjes vaker kunnen eten en... dat ze denken dat de biologische Oreo's minder calorieën bevatten dan 'gewone' Oreo's. Daardoor hebben ze het idee dat ze goed bezig zijn en hebben ze niet de aandrang om het eten van de koekjes te gaan 'compenseren' met bijvoorbeeld extra sport. (Wat wij sowieso afraden vanuit een mindset-perspectief: Eten is geen beloning en sporten is geen straf).

Is biologisch gezonder?

Terug naar de koekjes: ondanks dat beide groepen net precies dezelfde voedingswaarde-informatie hebben ontvangen, denken de proefpersonen  dus dat de biologische Oreo's gezonder zijn en minder calorieën bevatten! Het aura van het woord 'biologisch' liet ze dus vaker, meer Oreo's eten en gaf ze daarnaast ook nog het gevoel gezond bezig te zijn.
Als ik de CEO was van Oreo en mijn taak is zoveel mogelijk koekjes verkopen... dan vulde ik de schappen met gewone en biologische Oreo's. Zodat mensen zichzelf kunnen foppen met het idee dat ze gezonder bezig zijn, dat 'biologische koekjes, gezonde koekjes zijn'. Daardoor denken ze dat ze er dus minder dik van worden, dat het een andere invloed heeft op hun bloedsuikerspiegel, hun hormoonhuishouding... en dat ze er dus best 2 van kunnen nemen. Of 3. Kassa!
Ik bekleed die positie niet, maar de echte CEO's van voedingsbedrijven zitten ook niet te slapen. Ze zijn hartstikke bekend met dit vooroordeel, deze 'bias' bij consumenten als het gaat om biologisch. Het mooie is: je hoeft als fabrikant niet eens te jokken: zet er biologisch op en mensen denken dat het onschuldig is en dat ze er veel meer van kunnen eten zonder dat het ongezond wordt.

Biologische fruitgums, chips en pizza

Daarom staat het woord biologisch ineens op allerlei producten die helemaal niet bijdragen aan gezonde voeding. Wat voorbeelden, ik lees voor vanaf AH.nl:
Biologische fruitgums met als eerste 2 ingrediënten glucosestroop en suiker. Gezond? Lactosevrij, staat er ook nog op... maar dat zijn volgens mij alle winegums (de allergoedkoopste uit dezelfde winkel in ieder geval wel)!
Biologische paprikachips, net als alle andere chips zijn het aardappels gebakken in (omega 6PUFA-rijke en dus ontstekingsbevorderende) zonnebloemolie. Vergelijkbaar in calorieën per 100gram... maar bijna de helft minder in de zak. Dat kan je zien als gezondheidswinst... maar het is vooral kassa voor de makers: een portie (25gram) 'gewone' chips kost een dubbeltje, een portie (25gram) biologische chips kost 3x zoveel.
Biologische pizza mozzarella die in voedingswaarde dezelfde niet biologische pizza bijna niet ontloopt. De biologische is 15 gram zwaarder, bevat daardoor 20 calorieën meer dan de biologische. En: hij is 50% duurder (!!!, als is het maar een euro)!
Neem nog een bak biologisch diepvries ijs toe en neem er nog een biologische energy drink bij en je hebt een avond vol junkfood waarover je jezelf kan foppen dat het echt gezonder is dan 'gewoon' junkfood.

Je proef het verschil... really?

Maar dan is er nog de smaak van de biologische opties, waarvan we dus denken dat het gezonder is. Ook dat blijkt voor een groot deel te maken te hebben met wat we denken dat we eten. In een onderzoek uit 2013 gaven wetenschappers weer dezelfde koekjes aan mensen. Van de ene schaal koekjes werd gezegd dat ze biologisch waren en van de andere niet. Dezelfde koekjes! Mensen gaven aan dat ze konden proeven dat de 'biologische' koekjes gezonder smaakte, voedzamer waren, minder vet proefde, dat ze meer vezels proefden en... dat ze dachten dat ze minder calorieën bevatten. En, ook grappig, ze vonden ze iets minder lekker. Nogmaals: dezelfde koekjes!
Wat fabrikanten hiervan hebben geleerd? Dat je mensen op 2 manieren dezelfde koekjes kunt verkopen. Op de ene zet je groot een gezondheidsclaim als 'biologisch'... op de ander een geniet-claim als 'verwen-koekjes' en schrijf je slechts heel klein dat de ingrediënten biologisch zijn. En in principe hoef je er niet eens andere koek voor te bakken!

We willen graag gezonder zijn en doen, maar we willen onze gemakkelijke gewoontes er vaak niet voor opgeven. We zoeken een excuus, een schaamlap... en vinden die in producten met een gezondheidsclaim als 'biologisch'

Is biologisch altijd beter en gezonder?

Ik zit nu heel erg te zwarte pieten naar voedingsfabrikanten, maar eigenlijk maken die voornamelijk gebruik van de manieren waarop wij onszelf foppen. We willen graag gezonder zijn en doen, maar we willen onze gemakkelijke gewoontes er vaak niet voor opgeven. We zoeken een excuus, een schaamlap... en vinden die in producten met een gezondheidsclaim als 'biologisch'.
Natuurlijk: in veel gevallen is biologisch echt beter dan 'gewoon' eten. Biologisch groenten en fruit bevatten bijvoorbeeld meer polyfenolen, omdat de plant niet of anders bespoten is, heeft hij zijn eigen verdediging tegen ziektes en ongedierte moeten uitvechten. Dat doen planten met stoffen die ook goed voor ons kunnen zijn... en daar worden ze dus gezonder van. Soms... echter... zijn wij het ongedierte waartegen de plant zich probeert te beschermen en zitten er juist in biologische producten meer stoffen die niet goed zijn voor ons!

Biologisch vlees

Ook bij bijvoorbeeld bij vlees kan je behoorlijk ernaast zitten. Omdat veel mensen denken dat biologisch vlees altijd afkomstig is van gezellige boerderijen met een rieten dak en een wei vol koeien. In een poging om vlees te eten van bedrijven waar dierenwelzijn hoog in het vaandel staat, kiezen ze biologisch. Maar dat keurmerk heeft meer te maken met de voeding van het dier en de manier waarop er met anti-biotica wordt omgegaan, dan met dierenwelzijn. De werkelijkheid is dat veel biologisch vee ook gewoon op stal staat, op een betonnen vloer... Aan de andere kant heb je niet biologisch vlees van bijvoorbeeld 'Buitengewone varkens' (die in het bos vrij rondlopen) of van 'De woeste grond' (waar vlees van bijvoorbeeld buiten lopende Schotse hooglanders wordt verkocht)... die mogen het keurmerk biologisch niet voeren omdat ze niet kunnen garanderen dat alles wat hun dieren eten van biologische oorsprong is.

Mycotoxines

Er is nog een manier waarop biologisch soms minder gezond kan zijn dan regulier: mycotoxines. Dat zijn giftige stoffen uit schimmels, die bijvoorbeeld allergische reacties, immuunsysteemproblemen en vruchtbaarheidsproblemen kunnen veroorzaken. Ze groeien vooral goed op zetmeelrijke producten als graan, mais, noten, maar ook aardappels en andere zetmeelrijke groenten. Ook gedroogde kruiden zoals gemberpoeder of chilipeper kunnen besmet zijn. De schimmels bedreigen soms de oogst, maar verspreiden gebeurt vooral tijdens de opslag en het vervoer. Het maakt niet uit of je het beschimmelde stuk eraf snijdt: de schimmel zit al door de hele plant. En juist onbespoten, biologische producten zijn extra vatbaar voor het ontstaan van deze zeer giftige mycotoxines. Tijdens mijn opleiding tot orthomoleculair therapeut stond mijn docent Tom Fox nog net niet te schreeuwen over het probleem bij de opslag van graan en mais wat gebruikt wordt in biologisch brood. Bij de teelt van 'reguliere' mais en graan is er een soort van weerstand tegen de schimmels die mycotoxines produceren in gekweekt, plus dat bestrijdingsmiddelen (ook niet gezond) in ieder geval de schimmels tegen gaan. Waardoor beide producten, zowel biologisch als regulier, dus voor en nadelen hebben.

Gezondheidsaura

Kortom: biologisch kan betekenen dat iets extra gezond is.... het kan OOK betekenen dat iemand je junkfood probeert te verkopen met een aura van gezondheid.... het kan ook betekenen je een gezonde of diervriendelijke keuze maakt die bij nader inzien nadelig uitpakt voor jou of het dier.

Dallas Hartwig: "Dat is het moment dat ik het liefst wild met mijn armen zou willen zwaaien en roepen: wacht, we gaan de verkeerde kant op!"

Gezondheidshalo-effect

Biologisch is begonnen als een fantastisch concept voor landbouw zonder bestrijdingsmiddelen, is vervolgens een beweging geworden om mensen bewuster te maken van gezonde keuzes in hun voeding. Maar inmiddels raakt de term behoorlijk uitgehold, omdat: niemand met droge ogen kan betogen dat pizza, snoep en chips ineens gezonder zijn omdat het van biologische oorsprong is. Begrijp ons niet verkeerd: we zeggen helemaal niet dat je nooit meer pizza moet eten... pizza is heerlijk en wij eten het ook weleens. Waarbij wij er vooral opletten dat het lekkere pizza is, omdat onze overtuiging is: het is nooit gezond, dus als we het kiezen moet het de ongezondheid keuze waard zijn. Waar het probleem schuil gaat is dat mensen die hun levensstijl niet veranderen alleen de ingrediënten biologisch maken, zichzelf hopeloos voor de gek kunnen houden. Wanneer ze daarnaast hun gezondheidsdoelen niet halen, kan het gebeuren dat ze hun hele doel om gezonder te gaan leven ,opgeven.

Gluten-vrij, lactose-vrij

Biologisch niet de enige gezonde term die bij ons een indruk wekt die het niet altijd waar kan maken. In hetzelfde rijtje kunnen 'glutenvrij', 'lactosevrij', 'vetvrij', 'cholesterol-arm', 'met calcium', 'alleen natuurlijke suikers' en ik kan nog wel even doorgaan. Dit wordt wel het gezondheidshalo-effect genoemd. Dat is het fenomeen dat mensen de gezondheidsclaims op verpakkingen overschatten.
In Amerika is dit nu ook volop aan de gang met de term 'paleo', de stroming waarop ook ons voedingsprogramma de 'Whole30' is gebaseerd. Whole30 co-creator Dallas Hartwig gruwelt van wat hij de 'verschrikkelijke vercommercialisering van paleo' noemt: "Je kunt tegenwoordig 'paleo' voor allerlei producten zetten als ijs, muffins, pannenkoeken: als je het woord 'paleo' ervoor zet, dan verkoopt het ineens als een dolle! Maar dat is helemaal geen indicatie dat het gezonde voeding is.

Paleo is bederfelijk

Het probleem is dat 'processed food' zich een weg baant in tegenbewegingen als paleo. Als ik in biologische supermarkten ben, is daar tegenwoordig een hele paleo-sectie vol houdbaar eten uit fabrieken... terwijl wat mij betreft paleo thuis hoort in de delen van de winkel waar eten nog vers en daardoor ook bederfelijk is: vers vlees en verse groenten. Zodra er verpakkingen omheen zitten, moet je eigenlijk vraagtekens gaan zetten. Niet dat ik helemaal tegen verpakkingen ben, niet iedereen kan op een boerderij leven en zelf eieren rapen... Maar in die paleo-sectie van de supermarkt zie ik heel weinig producten die gebaseerd zijn op vlees, vis en groenten: het zijn allemaal producten gebaseerd op noten, zaden, gedroogd fruit en honing of agave. Op die manier worden het weer gewoon de producten die inspelen op onze neiging om voedsel wat zoet-zout-vet is te willen en om er teveel van te eten... maar dan met andere ingrediënten. Ik zeg niet dat die producten nooit kunnen, ik eet zelf ook weleens zo'n reep.... maar ik denk wel dat we er vraagtekens bij moeten zetten. Het is een ontwikkeling die me zorgen baart. Omdat ik de afgelopen jaren met duizenden mensen heb gewerkt die echt wat aan hun gezondheid willen doen, maar dan vervolgens in de val trappen om te veel van dit soort producten te gaan nemen. Omdat ze makkelijk zijn. Omdat ze lekker zijn. En ze verdrijven op die manier voeding met meer voedingswaarde naar de achtergrond. Dat is het moment dat ik het liefst wild met mijn armen zou willen zwaaien en roepen: wacht, we gaan de verkeerde kant op!"

Wat kan je met deze info?

Een gezonde levensstijl begint altijd met bewust wording. In dat licht schrijven wij dit blog: laat je niet verblinden door grote letters 'biologisch', andere gezondheidsclaims of je eigen drang om wel gezonder te willen worden maar niets te willen veranderen aan wat je doet. (Einstein zei al: De definitie van waanzin is alles hetzelfde willen doen met een ander resultaat).
De beste manier die wij kennen is het doen van een experiment met 1 proefpersoon: dat ben jij. In het Whole30-programma start je met een levensstijl zoals Dallas (& Melissa) Hartwig het bedoeld heeft: vooral veel verse, natuurlijke voeding. We elimineren de voedingsgroepen die bij veel mensen voor problemen kunnen zorgen en voegen ze na 30 dagen weer terug volgens een systeem om er zoveel mogelijk van te leren. Tijdens de 30 dagen werken we aan eet-gewoontes die je hebt, misschien een emotionele band die je hebt met bepaalde soorten eten of bepaalde gelegenheden waarbij automatisch verwacht wordt dat je iets eet. Ook gaan we op zoek naar een balans tussen 'gemak' en 'gezonde keuzes'... dat is misschien nog wel de moeilijkste horde om te nemen. Maar je komt het programma uit met een bak aan bewust zijn en prima in staat om je eigen gezonde keuzes te maken. Al dan niet 'biologisch', 'glutenvrij' of 'paleo'.

Newsletter

Download ons gratis E-boek: Get Things Done, het HealthCreators process voor Training, Mindset & Nutrition

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.