Whole30-serie, deel 1: Je psychologische band met eten

Verander je gezondheid, je gewoontes en de relatie die je hebt met eten. Dat is de belofte die we doen met ons voedingsprogramma Whole30. Het programma is eigenlijk een soort wetenschappelijk experiment met jou in de hoofdrol.
Voor honderdduizenden mensen was hun Whole30 een keerpunt in hun gezondheid en hoe ze met eten omgaan. Maar… wat doe je dan precies in die 30 dagen, wat eet je en wat niet… en waarom? Daarover maakt HealthCreators deze serie blogs. Omdat voor ons de Whole30 absoluut een onderdeel is van je reset-knop voor fitter en gezonder.

Deel 1: Je psychologische band met eten

Heel grappig: wanneer je aan mensen vraagt waaraan ze denken bij een Whole30, dan gaan ze vaak alle dingen opnoemen die je 30 dagen niet mag eten. Toegevoegde suikers, granen, peulvruchten, zuivel, conserveringsmiddelen, geur-, kleur- en smaakstoffen... dat werk. Hoewel dat een heel belangrijk aspect is, is het absoluut niet het belangrijkste van het programma voor de meeste mensen. De grootste eye-openers hebben soms niets te maken met wat er op je bord ligt... en alles met wat er mentaal met je gebeurt.

De vier regels voor goede voeding

De basis van de Whole30 zijn de 4 regels voor goede voeding. Al het eten wat je eet tijdens het programma, moet voldoen aan alle 4 de regels... niet 1 of 2, zelfs niet 3... alle 4! Die regels zijn:
1. Het eten moet je een gezonde psychologische reactie geven
2. Het eten moet balans in je je hormonen brengen
3. Het eten moet bijdragen aan de gezondheid van je darmen
4. Het eten moet bijdragen aan rust in je immuunsysteem.

In deze zomerserie duiken we iedere week in de achtergrond van een van deze 4 regels.

Kiezen om niet mee te eten, een traktatie af te slaan of niets te eten in huis hebben als er iemand langs komt, wordt vaak gezien als onbeleefd en/of ongastvrij.... en zeker ongezellig! Maar is de gewoonte om het allemaal wel te doen niet een andere on- geworden: ongezond?!

Wat jij met eten doet...

Een interessante vraag is: waarom eten we? Het natuurlijke antwoord is: je eet om energie, voedingsstoffen, vitamine, mineralen binnen te krijgen. Via onze voeding krijgen we onze proteïne (eiwitten), vetten en koolhydraten die nodig zijn voor de onderhoud van het grootste bezit wat we ooit zullen hebben: ons lichaam. (Met bezit schuin geschreven omdat je je kunt afvragen of je je lichaam bezit).
Dat is de basis, daarom eten we. Alleen zijn wij, met zijn allen, als maatschappij, eten ook gaan gebruiken voor andere zaken: verveling verdrijven, troost, vergroten van de feestvreugde, als populair foto-onderwerp op social media, stress management, om frustratie af te reageren, als instant gezelligheid... Kiezen om niet mee te eten, een traktatie af te slaan of niets lekkers in huis hebben als er iemand langs komt, wordt vaak gezien als onbeleefd en/of ongastvrij.... en zeker ongezellig! Maar is de gewoonte om het allemaal wel te doen niet een andere on- geworden: ongezond?!
De zoektocht naar een antwoord op deze vraag, begint met een vraag: is het waar? Is het onbeleefd, ongastvrij en/of ongezellig om niet de hele tijd de kaken op en meer te laten gaan? Is dat een feit, een mening of een gewoonte? Helpt dit je om je doelen te halen qua gezondheid, fitheid en zelfs hoe je eruit ziet? En wat weegt voor jou zwaarder?
In de Whole30 werken we aan je gezondheid, je gewoontes en je relatie met eten. De vragen hierboven zijn slechts een voorproefje van het denkwerk, van de mentale shift, die bij het programma hoort. We gaan uitpluizen wat jij met eten doet... en wat eten met jou doet! En in hoe verre jij nog degene bent die de baas is over het voeden van jouw lichaam, of dat je op de automatische piloot doet wat heel veel andere mensen ook doen. Want wij, met zijn allen, als maatschappij, hebben het meeste overgewicht, zitten ongebruikelijk veel, zijn gestresster, slapen slechter en gebruiken meer medicijnen dan ooit... Die situatie heeft van alles te maken hoe in de laatste decennia (en zelfs de laatste 10-duizend jaar) onze manier van ons lichaam voeden veranderd is. Onze eetgewoontes en gebruiken werken tegen ons en onze gezondheid. Dat willen aanpakken zonder te willen werken aan overtuigingen en gewoontes zorgt ervoor dat je in cirkeltjes blijft rondlopen... en met je gezondheid en je gewicht blijft jojoën.

Waarom is salade als ontbijt raar... en muesli als avondeten ook een beetje vreemd? Omdat het ongewoon is!

Automatische piloot

We hebben allemaal eetgewoontes, het meeste van wat we in ons mond stoppen gaat op de automatische piloot. Zonder er bij na te denken... Ga je dag maar eens na: is je ontbijt meestal hetzelfde, kan je het nog half slaapwandelend in elkaar draaien? Ontbijt je met ontbijtproducten? En wie heeft besloten dat dat ontbijtproducten zijn? Waarom is salade als ontbijt raar... en muesli als avondeten ook een beetje vreemd? Omdat het ongewoon is! Het ligt buiten onze gewoontes....
Gewoontes zijn een manier van de hersenen om energie te besparen. We hebben een heel groot creatief brein, maar om dat allemaal te laten werken kost een heleboel energie. We hebben ook een primitiever stukje hersenen, wat mijn orthomoleculaire docent 'je hagedissen-brein' noemt. Daar zit geen creatieve vezel in en het kost veel minder energie om dat stukje hersenen te gebruiken. Wanneer wij handelingen hebben die we dagelijks herhalen, dan maken we daar een gewoonte van... die gewoonte sla je op in je hagedissen-brein en vanaf dan herhaal je dat zonder erbij na te denken. Daarom is het ook zo vervelend als je een leeg doosje van de theezakjes aantreft in de kast... Je hagedissen-brein kan zijn taak niet uitvoeren en moet het grote creatieve deel (de prefrontale cortex) opstarten om met een creatieve oplossing te komen. En jij zucht even diep van frustratie....
Het hebben van gewoontes is heel efficiënt... maar er zitten ook gewoontes bij die niet meewerken als je doel is om gezond te zijn, om je fit te voelen, om lekker in je vel te zitten en er goed uit te zien. Je gewoonte van dagelijks een muffin bij je koffie te nemen, draagt waarschijnlijk niet bij aan je doel om een pull up te maken (wanneer die niet lukt omdat je niet sterk genoeg bent om je lichaamsgewicht op te trekken).
Gelukkig heeft je hagedissen-brein geen enkele creatieve vezel... met geduld en stug volhouden, kan je jezelf nieuwe gewoontes aanleren... die wel bijdragen aan je doel. Als je die op de automatische piloot gaat doen, heb je een win-win-situatie.

Paleo 2.0

In de volgende 3 delen van deze zomerserie ga ik uitgebreid in op de invloed van voeding op allerlei lichamelijke processen in je lichaam. Eten waar je gezonder van wordt en eten waar je minder gezond van wordt. De Whole30 is: 30 dagen lang, 90 maaltijden, ALLEEN keuzes maken waar je gezonder van wordt. Om zo je lichamelijke gezondheid een enorme boost te geven en je hagedissen-brein een stevig begin laat maken met nieuwe, gezonde gewoontes.
Wie heeft besloten in welke categorie welk eten terecht komt? De makers van het Whole30-programma: Dallas & Melissa Hartwig (zie de zij-kolom voor wie zij zijn). Zij hebben naar allerlei eten gekeken, wetenschappelijke onderzoeken erop nagekeken en daarbij de nadruk gelegd op onderzoek naar een paleo-levensstijl (in Nederland wel bekend als leven als een oermens). Het programma is ook gebouwd op een paleo-raamwerk, maar met een hele eigen invulling, omdat zij zeiden: We leven niet in de oertijd, wij zijn veranderd, ons eten is veranderd. Het is dus eigenlijk een soort paleo 2.0.
Daar waar iemand een lijn trekt zijn er altijd moeilijke beslissingen omdat iets nog net wel hoort bij eten waar je gezonder van wordt (dadels) en iets anders net aan de minder gezonde kant terecht komt (honing). Maar de lijn ligt er en het programma werkt... dus dat zijn de regels van de Whole30.
Het programma is heel zwart-wit, ja-nee, 0-1... ook wel bekend als duidelijk en eenvoudig. Als iets op de lijst staat van minder gezond, dan eet je het niet. Ook al is het maar een heel klein beetje: nee is nee. Wanneer je in verzet komt tegen een van deze regels, dan ben je precies waar je zijn moet: want dan heb je misschien wat we noemen een psychologische band met dat eten. En pas als je die band onderzoekt, kan je er los van komen en kan je weer gaan kiezen welke plek dit eten in jouw leven verdiend.

Veel  mensen zien op tegen 30 dagen geen graan: Waaaattttt????!!!! Geen brood, geen pasta, zelfs geen quinoa? Wat moet ik dan eten?!

Niet moeilijk

Want 30 dagen geen suiker en melk in je koffie doen... is niet moeilijk. Je hebt al veel moeilijkere dingen gedaan in je leven. Je hebt de veiligheid van het ouderlijk huis verlaten. Je bent mensen verloren, je hebt periode van rouw doorstaan. Je hebt kinderen op de wereld gezet. Take a pick: allemaal veel moeilijker dan je koffie zwart drinken. Dus wanneer jij daarvan een drama gaat maken, kan je je afvragen wat het is aan koffie, melk, suiker, de combinatie... dat het onmogelijk maakt om dat te laten.
Niet iedereen heeft het met cappuccino hoor.... veel meer mensen zien op tegen 30 dagen geen graan. (Waaaattttt????!!!! Geen brood, geen pasta, zelfs geen quinoa? Wat moet ik dan eten?!). Nederlanders vinden het afscheid van melk, yoghurt en kaas heel moeilijk (want kaas... dat hoort bij ons, sterker: dat zijn wij! Kaaskoppen!). En 1x had ik iemand die alles best vond, totdat de peulvruchten van tafel gingen en toen kwam er een welgemeend: Waaaaattttt????!!! Geen houmous?!
Het geruststellende nieuws: ze hebben allemaal de Whole30 gedaan en voelde zich energieker dan ooit. In de tweede fase van de Whole30, hebben ze allemaal voor zichzelf geleerd welke plek dit eten weer in hun leven verdiend. Op basis van hun lichamelijke en mentale reactie erop. De consequenties die je voedingskeuzes hebben worden weer leidend voor de plek die dat eten in jouw leven verdiend.
Krijg je van ijs een opgeblazen gevoel en ga je er windjes van laten? Dan kan je dat misschien prima eten tijdens een dagje in de dierentuin en is een belangrijke zakendiner niet echt de plek ervoor. Misschien zijn een paar bolletjes op een zomerse dag een prima keuze voor jou... maar is je liefdesverdriet smoren in een pot 'Chocolate fudge brownie' geen gezond gedrag. Of  zoals ik weleens zeg: Ben & Jerry zijn ijsmakers, geen psychologen.

In de bioindustrie geven ze de dieren graan om ze snel vet te mesten... en die dieren eten ook gewoon door zelfs als ze vol zitten. We zijn dus geen biologische uitzondering.

Welke consequenties heeft deze regel?

Welk eten noemen we 'comfort food'? Wat voor een voedsel is 'gezellig'? Welk drinken neem je 's avonds om de opgebouwde spanning van de dag te vergeten? Waar grijp je naar als je je verveeld? Voor dat soort eten heeft deze regel consequenties. Het gaat dan voornamelijk op suiker, 'gezondere' suikervervangers, alcohol en granen.
Eten met suiker, zoetstoffen en alcohol zijn nauw verbonden met emotie, beloning, genot en vallen daardoor in de categorie 'minder gezond', onder andere op basis van deze regel.
Voordat je nu uitbarst in een: wat is er mis met genieten en genot... dat zeggen rokers ook van hun sigaret, alcoholisten van hun fles wodka en drugsverslaafden van dus coke of heroïne.... en dan weet je het antwoord wel!
Suiker wat onderdeel een appel is, is iets heel anders dan het compleet van voedingsstoffen ontdane, geraffineerde goedje wat wij suiker of 'gezonde' suikervervangers noemen. Dat is altijd: veel energie, weinig voedingsstoffen, weinig verzadiging. Sneak preview: suiker, 'gezondere' suikervervangers, zoetstoffen en alcohol voldoen aan geen van de 4 regels van goede voeding!
Ook granen vallen bij alle 4 de regels af... Zelfs volkoren! Zelfs granen die mensen niet als granen zien en het soms technisch ook niet zijn zoals quinoa, rijst en mais... In de volgende delen van deze zomerserie ga ik nog uitgebreid in op de lichamelijke consequenties van onze graanconsumptie en vooral omdat het tegenwoordig O-VER-AL inzit. De reden waarom granen ook afvallen om regel 1 is: dat het heel makkelijk en verleidelijk is om er veel te veel van te eten. Meestal wil je na een koekje... nog een koekje! Naomi en ik konden vroeger wel 2/3 brood op als er maar genoeg pindakaas in huis was. Dat heet: overconsumptie. Voor een mens is het heel moeilijk om graanproducten binnen de perken te houden.
Overigens: in de bioindustrie geven ze de dieren graan om ze snel vet te mesten... en die dieren eten ook gewoon door zelfs als ze vol zitten. We zijn dus geen biologische uitzondering.

Het enige grijze gebied

Deze regel is de enige plek in de Whole30 waar het niet helemaal zwart-wit is... soms ontstaat er een grijs gebied. Omdat mensen hun oude gedrag, bijvoorbeeld stress-eten, gaan doen met eten wat technische gezien binnen de Whole30 valt... Daarbij denk ik meteen aan gedroogd fruit en/of noten. Wanneer een fervente zoete kauw niet zijn gedrag gaat onderzoeken maar gewoon tientallen dadels naar binnen knalt... dan verhuizen voor die persoon de dadels naar de categorie 'minder gezond'... op basis van deze regel.

Nooit meer leuk???

Misschien zit je dit allemaal te lezen en zegt een klein stemmetje in je hoofd: als ik de rest van mijn leven als een konijn moet eten, dan hoeft het voor mij niet! Tegen dat stemmetje zeg ik: welk konijn eet heerlijke hamburgers (zonder broodje), eet regelmatig bacon & eggs als ontbijt, eet aardappeltjes uit de oven met een klodder mayonaise? Het laatste wat we willen is je plezier afnemen... maar als dat even nodig is om je los te weken uit je gewoontes die je lichamelijk minder gezond maken, dan moet het maar! We laten je erachter komen dat lekker eten, genieten, niet ongezond hoeft te zijn. En boven alles: we helpen je opnieuw te leren kiezen, met de voor en de nadelen, op korte en op lange termijn, lichamelijk en mentaal. Want wanneer je kiest dan kan je genieten en gezond blijven. Een staat die wij beschrijven als Food Freedom. En wie wil dat nu niet?

De Whole30 bazen

Dallas & Melissa Hartwig zijn de twee mensen die de Whole30 ontwikkeld hebben in 2009. Sindsdien hebben ze honderdduizenden mensen geholpen om het programma te volgen. Alleen hun website trekt al een miljoen bezoekers per maand.
Melissa is een gecertificeerd sportdiëtist met als specialiteit: gedragsverandering.
Ze was de drijvende kracht achter de 2 New York Times bestsellers "It starts with food" en "The Whole30", die ze samen met Dallas uitbracht. In 2016 komen er 2 solo boeken: Food Freedom Forever en een Whole30 kookboek.

Copyright: Whole30.com

Dallas is van origine fysiotherapeut, orthomoleculair therapeut, sportdiëtist met als hobby wetenschappelijk onderzoek lezen. Zijn specialiteit is het behandelen van hormonale-, spijsverterings- en stofwisselingsproblemen, die veroorzaakt worden door levensstijl. Inmiddels heeft hij een programma ontwikkelt om uit de greep te komen van sociale media: 'More social, less media'.

Copyright: Whole9life

Meer blogs over Whole30

HealthCreators heeft veel blogs over de Whole30, dit zijn er een aantal:

"Iedereen kan een Whole30 volhouden, het gaat erom wat je onderweg leert"

Melissa Hartwig in London

Een verslag van een ontmoeting met Melissa Hartwig en een workshop in Londen.

Whole30: Het begint met wat je eet
Whole30 gesigneerd

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.