Waarom ik na 20 jaar vegetariër weer vlees ben gaan eten: “Het is niet de koe, gaat om het hoe!”

Veganisme is hot, veel mensen kiezen ervoor om helemaal plantaardig te gaan eten: voor de dieren, voor zichzelf, voor de planeet. Heel vaak geïnspireerd door 'vegan'-documentaires, waar vooral Netflix mee vol staat, of door afschuwelijke video's over misstanden in de bio-industrie die gedeeld worden op sociale media. Ik snap dat je na het zien daarvan wat wil veranderen aan die situatie en je eigen keuzes. Dat snap ik echt. In 1993 (geloof ik) heb ik ongeveer dezelfde keuze gemaakt: nadat ik een documentaire over de bio-industrie had gezien, wilde ik daar geen onderdeel van uitmaken. Ik werd vegetariër (veganisten had je toen nog niet, ik kende ze tenminste niet). Ruim 20 jaar later, in 2014, heb ik besloten om wel weer vlees te gaan eten. Vooral voor mijn eigen gezondheid en met de stellige overtuiging dat ik tegen de bio-industrie kon blijven. Daarover straks meer...

Eating animals

Na het zien van de film 'Eating animals' op het IDFA in 2017 wilde ook Naomi over op plantaardig. Die film gaat over het Amerikaanse systeem van factory farming, CAFO: concentrated animal feeding operation. Waarin dieren niet als levende wezens maar als units worden beschouwd. Dat is inderdaad een poel van ellende. Voor de dieren, voor de boeren, voor de eters van dat vlees: iedereen wordt uitgebuit. Het is afschuwelijk. Ik blijf dan ook zo ver mogelijk weg van alles wat met factory farming of bio-industrie te maken heeft. Ik geef ook toe dat toen ik in augustus in Amerika was, ik me best vaak onzeker voelde over waar het vlees in restaurants vandaan kwam. Ik zette mijn tanden er pas in na 100 vragen. Want, ja... ik eet weer vlees en ik sluit niet mijn ogen voor het feit dat daar een dier voor is gedood. En ik erken dat hoe goed dat dier ook verzorgd is voordat hij naar de slacht gaat, dat die slachtdag natuurlijk een donkere dag in het leven van dat dier is. Tegelijkertijd ben ik ervan overtuigd dat dierlijke proteïne onderdeel is van het optimale menselijk dieet . Daarbij hoort het doden van dieren, maar dat ontslaat ons niet van de verantwoordelijkheid  om ze in leven goed te verzorgen. Die verantwoordelijkheid voel ik en neem ik. Vandaar die 100 vragen...
(Voor de volledigheid: Naomi at na het zien van Eating Animals een veganistische lunch van linzensoep en lebanees brood met houmous. Ze was een paar uur misselijk, had pijn in haar buik en liet ontzettende stinkende windjes... ze voelde zich zo beroerd dat ze een triple chocolate brownie aan zich voorbij liet gaan. Daarna besloot ze, net als ik, dat stoppen met de bio-industrie een betere keuzes was dan stoppen met vlees).

Communicatie met de moderne veganist

Wat mij verbaast in de communicatie met (moderne) veganisten is, dat het lijkt of je maar 2 keuzes hebt: mishandelde dieren eten OF veganist zijn. Waarbij dat laatste als de enige moreel juiste keuze wordt gepresenteerd.
Voor mij ligt er tussen die twee uitersten nog een wereld aan keuzes die ook goed kunnen zijn voor mijn gezondheid, waar de dieren behoorlijk behandeld worden en waar de planeet niet onder hoeft te lijden. "Het is niet de koe, het gaat om het 'hoe'".
De Amerikaanse diëtiste, Whole30 coach, biologische boerin (en vriendin) Diana Rodgers heeft heel veel geschreven over wat zij noemt 'better meat'. Ook zij is fel gekant tegen factory farming, maar is ontzettend pro vlees eten van duurzame veeteelt. Van haar heb ik de afgelopen jaren veel geleerd. Bijvoorbeeld over dat grazend vee een kringloop vormt met het land, waardoor het hele probleem van mestoverschot niet aan de orde is.
Dat je zonder mest van landbouwdieren niet op grote schaal (biologische) groenten kan verbouwen omdat je niets hebt om de bodem mee te verrijken (voor een kleine moestuin kan dat wel met compost, maar wanneer je de wereld van plantaardig voedsel wil voorzien in grootschalige akkerbouw, heb je bemesting nodig).
Dat heel veel land compleet ongeschikt is voor landbouw, maar wel begraasd kan worden.
Dat als je ernaar op zoek gaat, dat je vlees kan kopen wat goed is voor je gezondheid en zelfs voor de planet. Natuurlijk in mindere mate voor de dieren omdat die geslacht worden, maar dat het wel uitmaakt of dat dier een leuke leven heeft gehad, waarin hij/zij kon doen en eten wat dat dier nodig heeft.

Religie

Maar wat we eten is inmiddels net zo'n heikel onderwerp geworden als politiek en religie: als je wil dat de sfeer op een gezellig feestje omslaat in moreel moddergooien, is beginnen over wat je stemt, gelooft of eet een trefzeker manier om je doel te bereiken.
In alle stromingen van gezond eten (vegan, keto, paleo, carnivore, whole30) komen echte fundamentalisten voor die niet open staan voor andere zienswijzen en alleen tevreden lijken te worden als iedereen eet zoals zij. Ik waak ervoor om zo te worden!
Anderen die dat wel doen verspreiden veel misinformatie. Zoals bijvoorbeeld de vergelijking met gorilla's die alleen plantaardig eten en heel veel spieren hebben. Mijn antwoord: een gorilla heeft ook een hele bolle buik omdat hij veel meer darmen heeft dan een mens. Plus een gorilla eet tientallen uren per dag planten, kilo's... hij staat niet in de file op de A12, heeft geen FaceBook vrienden of een full time baan. Het is appels met peren vergelijken.
Of de internet-meme van Vegan-Street dat 100 calorieën broccoli evenveel proteïne bevat als 100 calorieën steak. Diana's antwoord: Ten eerste, de voedingswaarde klopt niet: 100 calorieën broccoli bevat 7 gram proteïne, 100 calorieën steak bevat 13 gram proteïne. Ten tweede: de meeste mensen onthouden dan dat broccoli evenveel bevat als steak, maar vergeten dat hier dat de vergelijking is in calorieën. 100 calorieën steak is 56 gram. 100 calorieën broccoli is 318 gram. Om de proteïne van 100 gram biefstuk (= 178 calorieën, 23 gram proteïne) binnen te krijgen, moet je dus iets meer dan een kilo broccoli eten. Dat... is niet te doen!

Wetenschap

Wat ook niet helpt is dat de wetenschap het antwoord niet heeft. Ik keek een paar weken geleden naar een debat op de Joe Rogan Podcast tussen functional medicine expert Chris Kresser (voor vlees) en cardioloog en vegan-restaurant-houder Joel Kahn (tegen vlees).
Dat is in mijn wereld net zoiets als Ajax-Feyenoord of Rico Verhoeven vs Badr Hari...
Ze gingen bijna 4 uur (!) met elkaar in de clinch en waar het op neer kwam is dat het enige waar ze het over eens waren, is dat zowel veganisme als paleo (en andere vormen van whole foods met vlees) in ieder geval beter is dan het standaard Westerse dieet. Maar dat wisten we eigenlijk al voordat we begonnen. Verder waren ze het vooral oneens over alles.
Ik heb later ook nog gekeken naar de 'wedstrijd'-analyse van het debat gemaakt door voedingswetenschapper Chris Masterjohn (nog een keer 75 minuten!). Uiteindelijk beschrijft Masterjohn precies het standpunt waarop ik mijn keuze heb gebaseerd: dierlijke proteïne is essentieel voor een mens, puur plantaardig kan alleen gezond zijn met hulp van supplementen. En dat zegt genoeg: een mens is niet gebouwd op puur plantaardig.

De ongezonde vegetariër

Mijn vegetarische jaren bevatten 2 decennia waarin ook nog een heleboel andere factoren speelden. In de begin jaren was ik student en at voedsel van lage kwaliteit omdat ik geen geld had. Ik ging veel uit, dronk veel alcohol, sliep veel te weinig. Daarna heb ik een periode gekend waarin ik werkte als journalist en vegetariër was: ik sliep nog steeds weinig, dronk nog steeds behoorlijk wat alcohol en had iets meer geld te besteden en daarom at ik iets beter eten. (Lees: ik leefde niet meer alleen op bolletjes pindakaas).
In beide periodes waren het vooral mijn eetgewoontes en de manier waarop ik met eten omging heel ongezond. Ik had last van bingen: alles naar binnen proppen omdat ik me niet gelukkig voelde op dat moment. Dat kan ook prima als vegetariër: zakken chips inhaleerde ik in een paar minuten, bakken ijs at ik als ik liefdesverdriet had of met mezelf in de knoop zat, vegetarische lasagne voor 4 personen in 1 zitting in mijn eentje opeten gebeurde ook wel. Vegetariër en veganist zijn hoeft dus niet altijd tot gezondheid te leiden, want je kan ook hele ongezonde gewoontes volhouden zonder vlees.
Daarnaast had ik in deze periode eigenlijk helemaal geen aandacht voor voedingsstoffen. Ik deed maar wat, maar dan zonder vlees. Dat zie ik veel (moderne) veganisten ook doen: ze stoppen met dierlijk eten zonder aandacht te besteden aan hoe ze vervolgens aan genoeg proteïne, vitamine B12, choline, calcium, zink, ijzer, EPA en DHA vetzuren en nog wat essentiële voedingsstoffen komen. Dr. Kahn, de veganist in het Joe Rogan debat, noemt dat 'domme vegans'... en ik vrees dat heel wat vegans er behoorlijk dom instappen (net als ik destijds).

Mijn besluit

De laatste jaren van mijn vegetariër-schap was ik al heel bewust bezig met mijn gezondheid. Ik was in training voor de marathon van New York, nam mijn supplementen, at soja-proteinepoeder en had mijn favoriete vleesvervanger ontdekt: sojabrokken.
Ondertussen was er wel wat met me aan de hand: ik had Al-Tijd pijn in mijn buik, die was ook Al-Tijd opgeblazen en ik liet windjes waar je letterlijk een volle treincoupé mee leeg kon jagen. Er waren cameraploegen die liever hadden dat ik met mijn auto achter hen aanreed... zo erg waren mijn darmproblemen.
Op een dag stond ik bij de scharrelslager om vlees voor Naomi te kopen (ook toen al wilde ik geen halve jehova getuige zijn: mijn besluit om geen vlees te eten, drong ik niet op aan de mensen om me heen). Daar las ik iets over hun kippen. Dat die geen soja gevoerd kregen omdat de kippen daarvan pijn in hun buik kregen... en ik stond daar, met soja EN pijn mijn buik. FUCK die kippen, dacht ik... en bestelde er een. Op een bankje in de zon bij de studio nam ik mijn eerste hapje... het bleef bij een heel klein beetje. Meer kreeg ik niet weg. Maar ik wist wel: ik ga dit weer leren eten, want ik wil van mijn buikpijn af.

Whole30 → Ik ben soja-intolerant

In een paar maanden tijd leerde ik weer kip eten. Varkensvlees was love on second sight: vanaf mijn eerste hap vond ik dat weer zalig. Dat vond ik als kind ook al. Rund vind ik tot de dag van vandaag maar zo-zo, lam lust ik graag. Ik koop het met zorg, bij een goede slager of van een maker waarvan ik heb onderzocht hoe ze omgaan met hun dieren en ik stel 100 vragen... Dit is veel werk en kost een behoorlijke hoeveelheid geld, maar dat is het mij waard.
In 2014 deed ik een Whole30, kwam erachter dat ik eigenlijk heel slecht tegen soja kan en ook niet al te best ga op peulvruchten en granen. Zuivel en ik gaan inmiddels weer prima, maar ja: ook dat komt van een dier...
Mijn conclusie: vegetariër en/of vegan zijn is voor mijn gezondheid niet optimaal. Dierlijke proteïne heb ik nodig om gezond te zijn. Het hoeft niet eens veel te zijn (lees het blog: Maak er geen all you can Meat van) en ik ben ervan overtuigd dat de kwaliteit van het vlees belangrijk is. En: ik blijf tegen de bio-industrie! De bio-industrie brengt zieke dieren voort, of dieren tot over hun oren in de stress en aan medicijnen zitten. Het eten van zieke dieren, kan nooit gezond zijn. Daarnaast: vind ik de bio-industrie onethisch.

Iedereen is anders

Daarnaast ben ik ervan overtuigd dat mensen vooral moeten uitzoeken wat voor hen werkt en daarbij ook aandacht moeten hebben voor hun gewoontes en de manier waarop ze met eten omgaan. Wel heb ik inmiddels een aantal vegans geholpen om hun gezondheid te verbeteren met een beetje dierlijke proteïne, omdat vegan voor hen ook niet werkte. Dat hoeft van mij geen vlees te zijn, maar overweeg dan bijvoorbeeld eieren of bijvoorbeeld schaaldieren.
Ik heb voor mij nu een gezonde balans gevonden. Ik eet 's ochtends eigenlijk altijd 3 vrije uitloop eieren. Zowel bij de lunch als bij het diner eet ik ongeveer 100 tot 150 gram kip of vlees. Ik doe nog steeds mijn best om vis lekker te gaan vinden.
Mocht jij wel kiezen om plantaardig te gaan, dan is mijn advies: doe je huiswerk! Je kunt niet zomaar stoppen met dierlijke proteïne en dat vervangen door broodjes hagelslag, dat is vragen om problemen. Kijk naar vegan eiwit-bronnen en supplementen voor voedingsstoffen die je niet binnen krijgt. Hou in de gaten hoe je je op de lange termijn voelt. Iedereen die meer groenten gaat eten voelt zich eerst beter, maar als je ergens tekorten oploopt of een probleem creëert, kan dat dus tientallen jaren duren voordat je dat doorhebt... is mijn ervaring.