“Ik wil het goed doen, ik hoef geen gelijk te krijgen”

Deze week het vervolg op het blog over Brené Browns werk over schaamte & schuldgevoelens als drijfveren voor veranderen. Waarbij de belangrijkste les is: schaamte helpt niet met verbeteringen en geeft een persoon alleen maar het gevoel dat hij niet goed genoeg is. Daarom werkt het niet: bij anderen niet en bij jezelf niet.
Als je het blog van vorige week niet gelezen hebt, doe dat dan eerst even:

In dit blog gaan we verder met oplossingen: hoe krijg je jezelf en je denkende brein weer online wanneer je vastloopt in je gevoelens.

Nog even herhaling van vorige week, heel kort, de omschrijvingen/voorbeelden die Brené Brown gebruikt:

  • Schaamte = Ik ben slecht
  • Schuldgevoel = Ik heb iets slecht(s) gedaan
  • Vernedering = Ik voel me slecht maar ik heb het niet verdiend om me zo te voelen (gelieerd aan schaamte)
  • In verlegenheid gebracht = Ik doe iets stoms, maar kan er ergens ook wel om lachen (minst serieuze van de 4 emoties)

In discussies

Er is op dit moment zijn er heftige en polariserende debatten gaande: over vrijheid, over de corona-maatregelen, over racisme. En daarin komen al de bovenstaande emoties langs. En dat is precies waarom Brené Brown (en nu wij) juist nu deze informatie deelt.
Keuzes hebben consequenties en degene die de keuze maakt, moet bereid zijn daar verantwoordelijkheid voor te nemen. Iemand anders via schaamte de mond snoeren, is een manier om de ander te onderdrukken (in plaats van te overtuigen of mee te nemen).
Nu is het ook zo dat: wanneer iemand anders jou laat inzien dat je er naast zat met je mening, je misschien schaamte voelt (“Shit, hoe kon ik zo stom zijn). Of wanneer jij iemand met gezag ter verantwoording roept (of jij wordt ter verantwoording geroepen), dan kan het zo zijn dat die persoon zich schaamt dat hij ernaast zit. Maar dat is wat anders dan wanneer iemand je willens en wetens vilein toebijt dat jij je moet gaan schamen om wie je bent.
Het is onze taak om op dat moment verantwoordelijkheid te nemen voor onze eigen emoties. Dat is dus iets anders dan terugslaan, je hakken in het zand zetten of je eigen argumenten nog harder te onderstrepen (om zo de pijn van de schaamte te onderdrukken en/of te vermijden).

Hagedissen brein vs mensen brein

Om voor jezelf uit schaamte te blijven, waarbij je in een stressreactie van vechten of vluchten terecht komt (wat je niet verder brengt), moet je gaan oefenen in schuldgevoel. Ook schuldgevoel hebben is niet leuk, maar je kan wel verder vanuit de gedachte: “Wat ik net gedaan heb of gezegd heb, is niet hoe ik wil zijn… hoe kan ik dit anders doen?”
Een reactie als vechten en vluchten komt vanuit je hagedissenbrein, je limbische systeem waar je oergedrag vandaan komt. Reuze handig als je je hand op een hete kachel legt, want zonder nadenken trek je hem snel terug. Maar voor het oplossen van mensenproblemen, heb je je mensenbrein nodig, je prefrontale cortex.
En nu het probleem: wanneer je limbisch systeem beslissingen gaat nemen, zet je je prefrontale cortex uit: ‘ff niet nadenken, maar doen’. Dit gebeurt dus ook wanneer je je schaamt. En je eerste stap naar er beter mee omgaan is zorgen dat je prefrontale cortex weer online komt.

Ik wil het goed doen, ik hoef geen gelijk te krijgen

Dus je zegt of denkt iets, waarbij je vlammen van schaamte vervolgens zowat uit je oren slaan. Je wil door de grond zakken (vluchtreactie) en er snel iets overheen zeggen (vechtreactie: ‘maar het was een grapje’).
Om je mensenbrein weer online te krijgen, zodat je weer kan gaan nadenken en niet er zomaar wat uit flapt, zijn verschillende technieken.
Stel jezelf vragen, met zelfcompassie: waar kwam die gedachte of vergissing vandaan? Is het begrijpelijk dat je zo reageert, maar wil je graag een andere reactie kiezen?
In het racisme debat kan dat bijvoorbeeld zijn dat je onderkent dat je overtuigingen hebt die daar zijn gekomen omdat je het leven alleen kent met het privilege van een witte huidskleur. En dat dat soms tot overtuigingen leidt, die je liever niet wil hebben en waar je je voor schaamt wanneer je erop aangesproken wordt. Wat kan je dan doen om te kunnen blijven luisteren.

Je kan je een soort mantra klaar hebben, een zinnetje wat je in dat soort situaties tegen jezelf zegt. Bij Brene Brown is dat: “I’m here to get it right not to be right“.
Vrij vertaalt: “Ik wil het goed doen, ik hoef geen gelijk te krijgen”.
Herhaal dat zinnetje een paar keer. Dat stelt je gerust en maakt je duidelijk wat je intentie is. Als je die in gedachte houdt, is het makkelijker om uit schaamte te blijven.

Daarnaast kan je onderzoeken bij welke gedachte(n) een soort alarm zou moeten afgaan. Bij Brene Brown is dat bijvoorbeeld: ‘nu gaan ze te ver en het is wel genoeg geweest’.
Als ze zichzelf dat hoort denken, weet ze dat ze in de verdediging schiet en dat ze juist moet luisteren en kijken… en je overtuiging moet ondervragen. Wat is te ver? Wat is genoeg geweest?
Ze heeft ook nog een tweede alarmbel, wanneer ze denkt: “Waarom zorgt je dat ik een rotgevoel heb?” Als ze dat denkt weet ze, dat ze alert moet blijven, omdat dat een vechtreactie is. En Brene Brown weet best: Niemand kan je iets laten voelen, dat gevoel creëer je altijd zelf.

Harnas aan

Een laatste alarmbel gaat bij haar af, wanneer ze voelt dat zichzelf gaat verdedigen, dat ze haar harnas aantrekt. Brene Brown maakt hierbij een vergelijking met de tekenfilm ‘Transformers’, waarin robots veranderen in auto’s en vliegtuigen en dan met elkaar gaan vechten: “Transform and roll out“.

Uit haar onderzoek voor haar laatste boek, heeft ze geleerd dat het grootste obstakel naar dapper handelen en nieuwe gedrag leren, jezelf verdedigen is door een muur op te trekken of je harnas aan te doen.

Stappenplan

Dus stel, je doet of zegt iets (of wordt ter verantwoording geroepen door iemand) en de schaamte steekt de kop op:

  1. Haal een paar keer diep adem
  2. Zeg je mantra, bijvoorbeeld: “Ik wil het goed doen, ik hoef geen gelijk te krijgen”
  3. Bedank degene die je erop wees dat je je anders gedroeg dan hoe je wil zijn (dat kan je ook zelf zijn).

De manier om hierna door te gaan, is door tot actie over te gaan: wat ga ik vanaf nu anders doen? Doe vervolgens iets waardoor je wat je doet en wie je wil zijn, weer precies samenvallen. Je zal merken dat de schaamte weg is.

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is reset-blog.png

Luister de hele podcast ‘Unlocking us’ (in het Engels)

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is 480x270_496973.jpg

Kijk Brené Browns Netflix special

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.